Giới Thiệu về Hà Tiên

Một vài thông tin về địa danh Hà Tiên

Ngày nay, Hà Tiên là tên của một thị xã nằm trên bờ vịnh Thái Lan, giáp giới với Chân Lạp (Kampuchia). Đối diện với Hà Tiên, nhìn về phía tây (phía biển) là đảo Phú Quốc. Vùng Hà Tiên Phú Quốc ngày nay được coi là một trong những trung tâm du lịch thu hút nhiều du khách ở Việt Nam.
Ngược dòng lịch sử:
– Dưới thời Việt Nam Cộng Hòa (1954 – 1975), và dưới thời Pháp thuộc (1867 – 1945/54), Hà Tiên là một trong 21 tỉnh của Nam Phần Việt Nam (Thời Pháp thuộc, và trước nữa còn có tên Nam Kỳ).

– Dưới thời Minh Mạng – Tự Đức, Hà Tiên cũng là tên một tỉnh trong Nam Kỳ Lục Tỉnh (gồm Biên Hòa, Gia Định, Đinh Tường, Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên). Như vậy tỉnh Hà Tiên thời điểm này (1/6 của miền Nam), lớn hơn tỉnh Hà Tiên thời Pháp hay thời Việt Nam Cộng Hòa (1/21 của Miền Nam) nhiều lắm.

– Dưới thời Gia Long, Hà Tiên là tên chỉ một trong năm trấn của miền Đồng Nai: Biên Trấn (Biên Hòa), Phan Trấn (Gia Định), Vĩnh Trấn (Vĩnh Long – An Giang) và Hà Tiên Trấn.

– Khi chúa Nguyễn cho Mạc Thiên Tích kế nghiệp cha (1735), ít lâu sau Mạc Thiên Tích đã mở rộng vùng Hà Tiên của cha đế tận Cà Mau và sau này vua Chân Lạp còn nộp thêm cho chúa Nguyễn nhiều vùng đất nữa dưới thời Mạc Thiên Tích. Ở thời điểm lúc đó có thể nói vùng Hà Tiên bao gồm Hậu Giang ngày nay.

– Khi chúa Nguyễn Phúc Chu phong cho Mạc Cửu làm Tổng Binh Hà Tiên Trấn, thì Hà Tiên chỉ gồm một vùng quanh thị xã Hà Tiên hiện nay, một số thôn xã mới thành lập, nhưng đất rộng người thưa (tận vùng Sóc Trăng, Cà Mau), và một phần đất nhỏ khác, nay đã trả lại cho Kampuchia.

– Vì vấn đề đo đạc ngày xưa không chính xác, và sử sách cũng không ghi rõ biên giới của những địa danh, nên không thể nào xác định được lãnh thổ Hà Tiên của từng giai đoạn lịch sử. Có điều khác chắc chắn là địa danh Hà Tiên có một thời đã bao gồm cả miền Hậu Giang, nên có một vài nơi trong thơ văn có nói đến ba chữ Hà Tiên Quốc chắc không phải là quá thổi phòng.

Ngoài ra có thể xác định là vùng Hà Tiên (gần biên giới Việt Nam – Kampuchia) và những vùng phụ cận thuộc lãnh thổ của hai quốc gia, ngày xưa, từ giữa thế kỷ XVII đến giữ thế kỷ XIX là một vùng có nhiều trận chiến giữa bốn thế lực: Việt Nam (nhà Nguyễn Tây Sơn, và chúa Nguyễn Phúc), Chân Lạp và Thái Lan. Mạc Cửu và dòng họ, dù muốn hay không, cũng đã bị lôi cuốn vào những cuộc tranh chấp này. Có một thời gian dài họ Mạc Cửu cũng như Mạc Thiên Tích đã phải sống kiếp sống tỵ nạn bên Thái Lan (Mạc Thiên Tích chết trên đất Thái).